Yr Hen Iaith
Pennod 87 - ‘Pur fel y Dur’: Y Llyfrau Gleision a Llên Benywod
Published: 14 May 2026 at 17:28 Europe/London
Listen on
Episode notes
Dyma ni’n parhau i drafod effaith y ‘Llyfrau Gleision’ ar lenyddiaeth Gymraeg, gan ganolbwynio’n benodol ar lais llenyddol y Gymraes y tro hwn. Mae teitl y bennod hon yn deyrnged i astudiaeth ardderchog Jane Aaron, Pur fel y Dur[:] Y Gymraes yn Llên Menywod y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg, cyfrol sydd, yng ngeiriau’i hawdur, yn archhwilio’r modd yr ‘ymrithiodd arwres newydd’ ‘o burdan enllib y Sais’. Awn ati i ystyried y gyfrol gyntaf o farddoniaeth Gymraeg gan fenyw a gyhoeddwyd, sef Telyn Egryn gan Elin Evans neu ‘Elen Egryn’. Edrychwn hefyd ar y rhagymadrodd gan Gwilym Hiraethog, testun sydd, ymysg pethau eraill, yn cymharu (diffyg) llenyddiaeth y Gymraes a chynnyrch llenyddol y Saesnes. Cawn gyfle wedyn i grybwyll y cyfnodolyn Y Gymraes: cylchgrawn i ferched Cymru. ** ‘As Pure as Steel’: The Blue Books and Women’s Literature We continue to discuss the effect of the ‘Blue Books’ on Welsh literature, concentrating this time on the Welsh woman’s literary voice. This episode’s title pays tribute to Jane Aaron’s excellent study Pur fel y Dur[:] Y Gymraes yn Llên Menywod y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg (‘As Pure as Steel: The Welsh woman in Women’s Literature of the Nineteenth Century’), a volume which, in the words of its author, examines the way in wich ‘a new heroine appeared’ ‘from the purgatory of the Englishman’s slander’. We consider the first volume of Welsh poetry published by a woman, namely Telyn Egryn by Elin Evans or ‘Elen Egryn’. We also look at Gwilym Hiraethog’s introduction to the book, a text which, in addition to other things, compares (the lack of) literature by Welsh women with English women’s literary produce. We then get an opportunity to mention the periodical Y Gymraes: cylchgrawn i ferched Cymru (‘The Welshwoman: a journal for women’). Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones Cynhyrchwyd gan: Richard Martin ar gyfer Mimosa Cymru Cerddoriaeth: 'Might Have Done' gan The Molenes Darllen Pellach/Further Reading: - Jane Aaron, Pur fel y Dur[:] Y Gymraes yn Llên Menywod y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg (1998). - Elen Egryn, Telyn Egryn (1850, adargraffiad Gwasg Honno, 1998). - Gellir gweld y ‘Llyfrau Gleision’ ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru: https://www.llyfrgell.cymru/darganfod-dysgu/arddangosfeydd-arlein/europeana-rise-of-literacy/y-llyfrau-gleision/report-of-the-commissioners-of-inquiry-into-the-state-of-education-in-wales
